De kartrekkers van het Bouwdepot
In gesprek met Hannah De Greef
“Het zou niet zo mogen zijn dat de complexiteit van het bureaucratische systeem en de verkokering van beleidsterreinen een reden kan zijn om mensen hun sociale grondrechten te ontzeggen.”
Al op jonge leeftijd werd Hannah De Greef geraakt door de dakloosheid in Nederland. En dat heeft haar nooit meer losgelaten: “Naarmate ik me er meer in ging verdiepen, kwam ik er steeds meer achter hoe sterk dak- en thuisloosheid samenhangt met sociale ongelijkheid en falend beleid. Waarbij rare bureaucratische kronkels ernstige gevolgen hebben voor de levens van mensen.”
“Ik kan niet bevatten waarom we accepteren dat zoveel mensen in de knel raken, als het ook anders zou kunnen.” Hannah’s verontwaardiging leidde tot de studies Sociologie en Bestuurskunde. Met onderzoeksscripties naar de publieke perceptie van dakloosheid en de weerstand van omwonenden tegen een nieuwe opvang voor dakloze jongeren in hun wijk. Beter bekend als het ‘not in my backyard’-fenomeen. Inmiddels is ze landelijke kwartiermaker bij het Bouwdepot, waar ze onder andere gemeenten ondersteunt bij het opzetten van de Bouwdepot-trajecten. Hannah lacht: “met mijn overtuigingen en achtergrond is werken bij het Bouwdepot wel een beetje de holy grail.”
Leg eens uit, wat maakt dat het Bouwdepot zo aansluit bij jouw overtuigingen?
“Mede vanuit mijn achtergrond geloof ik in een domeinoverstijgende aanpak. Omdat aan het probleem van dak- en thuisloosheid onder jongeren veel variabelen ten grondslag liggen die met elkaar verweven zijn. Zoals de ongelijke kansen voor jongeren in een kwetsbare positie op het gebied van onderwijs, werk, wonen en gezondheid. Precaire individuele situaties die natuurlijk ook worden beïnvloedt door structurele beleidskeuzes over de woningmarkt, het minimum(jeugd)loon, studiefinanciering, de Participatiewet, de Jeugdwet, de Wmo, en ga zo maar door. Voor zo’n extreem complex probleem, is het Bouwdepot een radicaal simpele aanpak. Waarin al die aspecten samenkomen doordat financiële rust als katalysator kan werken om ook toe te komen aan andere leefgebieden en hiermee aan de slag te gaan.”
Kan je daar een voorbeeld van geven?
“Ja. Een van de deelnemers, die net aan zijn Bouwdepot-jaar is begonnen, heeft bijvoorbeeld als doel om met het Bouwbudget een beugel te nemen. Zijn gebit zit hem al jaren dwars, maar er was hier thuis nooit geld voor. Dat hij nu de financiële mogelijkheid heeft om iets aan zijn tanden te doen, kan vervolgens ook een boost geven aan zijn zelfvertrouwen en daarmee mentale welzijn. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP, 2023) toont aan dat hedendaagse sociale ongelijkheid in Nederland in stand wordt gehouden door de ongelijke verdeling en intergenerationele overdracht van vier vormen van kapitaal. Daar is, naast economisch, cultureel en sociaal kapitaal, ‘persoonskapitaal’ er ook een van. Dit gaat over je mentale en fysieke gezondheid én over je zelfbeeld. Over hoe je het leven ervaart en je tot andere mensen verhoudt. Dat jongeren er gemiddeld 53,1% op vooruit gaan in hun ervaren gezondheid tijdens het Bouwdepot-jaar, is natuurlijk enorme winst op dit vlak (DRIFT, 2023: p. 27). Mogelijk gemaakt door de financiële interventie.”
Het tij lijkt mee te zitten, steeds meer mensen geloven dat het anders moet en ‘bestaanszekerheid’ leek het toverwoord van de laatste tijd. Toch bleek de borging van de aanpak moeilijker dan Hannah van tevoren had gedacht. Waar komt dat door?
“Klopt, steeds meer mensen geloven dat het anders moet. Maar als je dat dan in de praktijk wilt gaan uitvoeren, dan is er opeens van alles niet mogelijk. Dan blijkt het toch heel lastig om domeinen samen te brengen. Dat maakt dat je voor de aanloopfase van een Bouwdepot traject vaak een lange adem nodig hebt, en bestuurders en ambtenaren nodig hebt die zich hard maken voor zo’n integrale aanpak en ervoor openstaan om daar samen in te leren. Met die combinatie is er een heleboel mogelijk.”
Moeten bestuurders dan niet gewoon een beetje meer lef hebben?
“Ja, het vergt lef, want bij nieuwe paden bewandelen komt ook onzekerheid kijken. In de beleidswereld noemen ze dat ook wel ‘padafhankelijkheid’: je gaat door met wat je al deed, omdat het erin is gesleten en je het gevoel hebt dat je niet meer terug kan om een andere route in te slaan. Maar dat maakt dat je aan symptoombestrijding doet in plaats van echt daadwerkelijk iets te veranderen wat het probleem misschien kan verhelpen bij de kern. Ik merk dat daarin wel een shift gaande is, ook op landelijk niveau, om input vanuit de uitvoeringspraktijk serieus te nemen. Dus dat is hoopvol!”
Hoe draagt het Bouwdepot bij aan die shift?
“Het Bouwdepot laat zien dat het in de praktijk echt anders kan, omdat we het gewoon dóén in plaats van alleen erover blijven praten. Zo kunnen we ook echt een lerende beweging zijn. Dat vind ik heel verfrissend. Hoogleraar Decentrale Overheden Geerten Boogaard vertelde ons ooit: ‘als de wet niet aan je kant staat, moet je zorgen dat je de feiten hebt. Dan buigt de wet uiteindelijk wel mee.’ Dus daar zijn we doorlopend mee bezig: uitproberen, reflecteren, uitkomsten verzamelen, doorontwikkelen. En dat heeft al veel positieve bewijslast opgeleverd!”
Naast deze bestuurlijke laag is Hannah ook projectleider in Eindhoven en voert ze de startgesprekken met jongeren en begeleiders in verschillende gemeenten. Een hele andere kant van de medaille. Hoe is die combinatie van werkzaamheden?
“Heel erg waardevol. Die gesprekken hebben me meer inzicht gegeven in de belevingswereld van de jongeren. Ik merkte bijvoorbeeld een schaamte bij een jonge jongen die geen werk had, maar dat eigenlijk niet wilde opschrijven: ‘Dat klinkt zo stom…’. Dat zijn de stigma’s die in de samenleving bestaan. Als werken even niet lukt, word je toch al gauw als lui of ongemotiveerd bestempeld, terwijl die jongeren soms in een enorme burn-out zitten.” Hoopvol sluit Hannah af: “door direct de uitwerkingen van het Bouwdepot te zien, lukt het me ook beter om ambtenaren op persoonlijk niveau mee te nemen in die belevingswereld. Want ik denk dat dat de sleutels zijn naar beter beleid.”
Benieuwd naar Hannah’s opiniestuk? Lees het artikel hier:
‘Door het pleisterplekbeleid van de overheid blijft dak-en thuisloosheid bestaan. En wij staan het toe.’ Hannah De Greef over het gebrek aan collectieve verontwaardiging.’
