“Vertrouwen als Sleutel tot Succes bij het Bouwdepot in Amersfoort”

De aanpak van het Bouwdepot werkt in Amersfoort: “Vertrouwen maakt een wereld van verschil.” 

Het is vier jaar geleden. De sociaal werkers van het Jeugd Interventie Team (JIT) Amersfoort – onder wie Joran Nijssen – signaleren dat verschillende jongeren al een flinke opeenstapeling van problemen hebben. Kan dat niet voorkomen worden? Na verschillende brainstormsessies, overdenkingen en uitwerkingen komen ze op een concept vergelijkbaar met het Bouwdepot. Als dat initiatief al blijkt te bestaan, zoekt het JIT gelijk contact. 

Flashforward naar juni 2022. Na vele gesprekken, ideeën en een goede dosis bravoure van de gemeentelijke ambtenaren – waaronder beleidsadviseur Steven Lenselink – gaat het eerste traject van start. Tien jongeren in kwetsbare posities gaan een jaar lang €1.050 per maand ontvangen. Aan de aanpak wordt kwalitatief en kwantitatief onderzoek gekoppeld, om inzichten op te doen over de effecten en ervaringen van de jongeren.

Laatste tijdsprong: het is juni 2024. In Amersfoort is inmiddels een tweede Bouwdepot-traject gestart met dit keer dertig jongeren. Marije van ’t Hof, sociaal werker bij het JIT, is er nauw bij betrokken. En dit drietal – sociaal werkers Joran en Marije, en beleidsadviseur Steven – deelt vandaag haar ervaringen.

Van tien naar dertig jongeren, dat is nogal een stap. Het eerste traject was dus een succes?

Het is vier jaar geleden. De sociaal werkers van het Jeugd Interventie Team (JIT) Amersfoort – onder wie Joran Nijssen – signaleren dat verschillende jongeren al een flinke opeenstapeling van problemen hebben. Kan dat niet voorkomen worden? Na verschillende brainstormsessies, overdenkingen en uitwerkingen komen ze op een concept vergelijkbaar met het Bouwdepot. Als dat initiatief al blijkt te bestaan, zoekt het JIT gelijk contact. 

Flashforward naar juni 2022. Na vele gesprekken, ideeën en een goede dosis bravoure van de gemeentelijke ambtenaren – waaronder beleidsadviseur Steven Lenselink – gaat het eerste traject van start. Tien jongeren in kwetsbare posities gaan een jaar lang €1.050 per maand ontvangen. Aan de aanpak wordt kwalitatief en kwantitatief onderzoek gekoppeld, om inzichten op te doen over de effecten en ervaringen van de jongeren.

Laatste tijdsprong: het is juni 2024. In Amersfoort is inmiddels een tweede Bouwdepot-traject gestart met dit keer dertig jongeren. Marije van ’t Hof, sociaal werker bij het JIT, is er nauw bij betrokken. En dit drietal – sociaal werkers Joran en Marije, en beleidsadviseur Steven – deelt vandaag haar ervaringen.

Van tien naar dertig jongeren, dat is nogal een stap. Het eerste traject was dus een succes?

Steven: ‘Absoluut. Het heeft echt indruk op me gemaakt wat het Bouwdepot voor de deelnemende jongeren betekende’. Joran vult aan: ‘Als begeleider kon ik direct de verhalen van de jongeren met Steven en zijn collega’s delen. Het was niet alleen het cijfermatige plaatje, maar ook de kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeken en de persoonlijke verhalen van de jongeren.’ Ook uit het de evaluaties van onderzoeksbureau Drift bleek dat alle jongeren erop vooruit zijn gegaan. En een landelijke Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse (MKBA) toonde aan dat de investering zich binnen een jaar maatschappelijk en binnen drie jaar financieel terugverdient. Steven: ‘Het Bouwdepot loont op alle vlakken. Dus door die hele optelsom is door de gemeenteraad unaniem besloten om uit te breiden naar dertig jongeren. Ook heeft de gemeenteraad met een motie gevraagd om het Bouwdepot te borgen in de begroting tot en met 2027.’

Link naar onderzoek.

Link naar MKBA. 

Link naar nieuwsitem

Niet voor alle gemeenten is dat zo vanzelfsprekend. Een veelgehoorde reactie op het Bouwdepot is: ‘zoiets doen wij al, want bij ons kunnen jongeren hun uitkering opplussen’. Hoe zit dat in Amersfoort? 

‘Dat kan bij ons ook, maar in de praktijk heeft de aanpak van het Bouwdepot echt een andere werking’, vertelt Steven.

Wat is het verschil?

Steven: ‘Het opplussen van een uitkering valt onder de Participatiewet, die gericht is op mensen zo snel mogelijk weer aan de slag krijgen. Maar dat gaat niet altijd voor iedereen. De situatie van deze jongeren is dusdanig serieus dat er vaak helemaal geen ruimte is om gelijk te gaan werken of studeren. De financiële zekerheid die het Bouwdepot voor een jaar geeft, biedt rust, ruimte en perspectief, iets wat de participatiewet niet bereikt vanwege het ingebouwde wantrouwen. Dat wantrouwen zorgt ervoor dat jongeren eigenlijk niet verder komen.’

‘Bij de participatiewet komen heel veel verplichtingen en beperkingen kijken’, vult Marije aan. Ze schetst een voorbeeld: ‘Als jij wilt gaan studeren, dan stopt je uitkering. Dus moet je ernaast gaan werken, wat voor veel van deze jongeren te veel gevraagd is. Dan zou je nog een studietoeslag kunnen aanvragen, maar daarvoor moet je aantonen dat je niet in staat bent om te werken. Lukt dat niet, dan moet je extra gaan lenen, wat vaak niet voldoende toereikend is om je kamer te kunnen betalen. En je moet aantonen dat je ouders je tot je dertigste gaan ondersteunen, wat vaak niet aan de orde is. Soms is er helemaal geen contact met de ouders, maar ga dat maar eens aantonen bij DUO. Er zitten zoveel mitsen en maren aan, dat heel veel jongeren daarop afhaken en dus maar niet gaan studeren of werken. In het Bouwdepot traject hoeven jongeren zich daar niet druk om te maken. Ze hoeven niks te verantwoorden of te bewijzen.’

Dus: heel veel regels, controle en beperkingen tegenover vertrouwen, stabiliteit en rust. Wat is de mentale impact daarvan?

Joran: ‘Daar zit een heel groot verschil. Neem dat voorbeeld van Marije. Deze jongeren zitten al in een enorm stressvolle situatie. Daarvan is bewezen dat het je cognitief functioneren belemmert: oorzaak-gevolginschatting, vooruitdenken, plannen. En juist die vaardigheden heb je nodig om jouw zaak te verdedigen. Want zo voelt dat: je moet bewijzen dat je geld nodig hebt. Nou, dan moet je stevig in je schoenen staan. Dat is qua beleving natuurlijk een heel ander verhaal in een Bouwdepot traject. Daar is de boodschap: “Je zit in een lastige positie, je krijgt dit, maak er wat van.” Natuurlijk niet helemaal vrijblijvend, maar die benadering doet iets met je zelfbeeld.’

Welk effect hebben die verschillende aanpakken op jongeren?

‘Als je vertrouwen krijgt, dan willen mensen daar over het algemeen iets goeds mee doen. Dat merk ik aan bijna alle jongeren. Er is intrinsieke motivatie, er is rust en er is een positiever zelfbeeld. Dat zorgt ervoor dat er betere keuzes gemaakt worden’, zegt Joran. Steven vult aan: ‘De participatiewet houdt de overlevingsmodus van deze jongeren in stand.  Maar met het Bouwdepot kan je die doorbreken door een jaar lang een impuls te geven, een adempauze die jongeren de tijd geeft om zich op de lange termijn te focussen.’

Joran: ‘Het gaat om “ontstressen”. Door een jaar lang financiële zekerheid te hebben, kunnen jongeren nadenken over wat ze zelf echt willen. In onze gesprekken met deelnemers gaat het vaak over weer kunnen dromen en denken in mogelijkheden.’

Heb je daar een voorbeeld van?

Daar hoeft Joran niet lang over na te denken: ‘In het huidige traject zit een jongere die bij de start geen fijne woonsituatie had en verkeerde dingen deed om aan geld te komen. Ze wist niet wat ze wilde met haar leven en kon niet verder vooruitdenken dan morgen. Echt die overlevingsmodus, zeg maar. We zijn inmiddels een paar maanden verder en ze is verhuisd naar een fijnere plek die ze heeft kunnen inrichten naar haar smaak, heeft familie in het buitenland opgezocht, zit beter in haar vel, kan weer denken in mogelijkheden. En die illegale praktijken zijn niet meer nodig.’

Jullie zijn alle drie overtuigd van het Bouwdepot, zo te horen?

Daar wordt eensgezind mee ingestemd: ‘Het Bouwdepot werkt in Amersfoort’. Gevolgd door een nuancering: ‘Uiteindelijk gaat het om het grotere plaatje. We moeten ook kijken naar andere onderdelen van het bestaande systeem. Want die wantrouwige bejegening vanuit de participatiewet, daar lopen niet alleen jongeren tegenaan. Maar het is mooi om via het Bouwdepot te merken hoe het anders kan.’

Blijft het Bouwdepot voorlopig op de begroting staan in Amersfoort, Steven?

‘Als het aan mij ligt wel! Zolang het landelijke systeem nog niet is veranderd, zeg ik: laten we in Amersfoort met de aanpak van het Bouwdepot door blijven gaan.’

Interviews

INTERVIEW MET OUD-DEELNEMER ANTOINETTE

In een interview verteld oud-deelneemster Antoinette (21) uit Weert hoe het nu met haar gaat.

Lees meer
Bouwdepot in het nieuws

Het Bouwdepot in het magazine over ‘Handelen in transities’

Twijnstra Gudde viert haar 60-jarige jubileum met een prachtig magazine over Handelen in transities.

Lees meer
Interviews

In gesprek met lector Armoede Interventies, Anna Custers.

Custers benadrukt de complexiteit van financiële zelfstandigheid bij jongeren vanaf 18 jaar.

Lees meer